Grzybica jamy ustnej – przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie

Czym jest grzybica jamy ustnej?

Grzybica jamy ustnej to zapalenie błony śluzowej. Rozwija się z powodu przerośnięcia grzybów Candida. To drożdżaki występujące naturalnie. Znajdują się w jamie ustnej wielu zdrowych osób. Nosicielstwo dotyczy 20-70% dorosłych. U dzieci odsetek ten wynosi około 65%. Problem pojawia się, gdy równowaga mikroflory zostaje zaburzona. Wtedy grzyby namnażają się nadmiernie. Najczęstszym winowajcą jest Candida albicans. Kandydoza jamy ustnej to jedna z najczęstszych chorób błon śluzowych.

Występowanie Candida i grzybicy w różnych grupach

Przyczyny i czynniki ryzyka grzybicy jamy ustnej

Rozwój grzybicy jamy ustnej sprzyja wiele czynników. Zwykle wiążą się z osłabieniem odporności. Dotyczy to zarówno odporności miejscowej, jak i ogólnej. Infekcja najczęściej objawia się u osób z upośledzonym układem immunologicznym.

Osłabiony układ odpornościowy

Niska odporność to główna przyczyna problemów. Może być wynikiem chorób przewlekłych. Należą do nich cukrzyca, choroby tarczycy czy nowotwory. Osłabienie wywołują też infekcje, np. grypa. Niedobory witamin i minerałów także wpływają na odporność. Stres długotrwały również ją obniża.

Leki i zaburzenia mikroflory

Długotrwałe stosowanie niektórych leków zaburza równowagę. Antybiotyki niszczą naturalną florę bakteryjną. Sterydy, zarówno wziewne, jak i doustne, osłabiają miejscową odporność. Preparaty przeciwbakteryjne działające intensywnie także mają wpływ.

• Stosowanie probiotyków w czasie antybiotykoterapii wspiera odbudowę mikroflory.

Choroby przewlekłe

Cukrzyca jest istotnym czynnikiem ryzyka. Niekontrolowana cukrzyca sprzyja rozwojowi Candida. Zaburzenia hormonalne również mogą zwiększać podatność. Niedobory żywieniowe, w tym żelaza i kwasu foliowego, osłabiają organizm.

Higiena jamy ustnej i protezy

Nieprawidłowa higiena jamy ustnej to częsta przyczyna. Dotyczy to zwłaszcza osób noszących protezy. Uszkodzona lub niestabilna proteza może podrażniać błonę śluzową. To tworzy dogodne warunki dla grzybów. Protetyczne zapalenie jamy ustnej dotyka 15-65% użytkowników protez.

• Przestrzeganie zasad higieny jamy ustnej jest kluczowe.
• Prawidłowe postępowanie z protezami jest ważne.
• Protezy należy wyjmować na czas snu.
• Protezy trzeba oczyszczać i przechowywać w nocy na sucho.

Dieta i styl życia

Dieta bogata w cukry proste sprzyja grzybom. Candida żywi się cukrami. Palenie tytoniu podrażnia błonę śluzową. To ułatwia kolonizację przez grzyby. Mikrourazy w jamie ustnej również mogą być wrotami infekcji.

• Dieta niskowęglowodanowa jest zalecana.
• Należy unikać pokarmów bogatych w cukry proste.
• Ograniczenie palenia tytoniu jest pomocne.

Objawy grzybicy jamy ustnej – jak rozpoznać?

Objawy grzybicy jamy ustnej są dość charakterystyczne. Biały nalot jest najbardziej typowym symptomem. Mogą pojawić się też ból i dyskomfort. Biały nalot na języku jest objawem, który może budzić niepokój. Białe, klejące upławy mogą być objawem grzybicy.

Charakterystyczny biały nalot

Pojawia się biały, kremowy nalot lub plamy. Mogą przypominać ścięte mleko lub twarożek. Zlokalizowane są na języku, wewnętrznej stronie policzków. Mogą też pokrywać podniebienie i dziąsła. Nalot można zwykle zetrzeć. Pod spodem widać zaczerwienioną, często krwawiącą powierzchnię. Obecność białego nalotu może świadczyć o kandydozie.

Dolegliwości bólowe i dyskomfort

Infekcja powoduje ból i pieczenie. Może wystąpić uczucie suchości w jamie ustnej. Czasem pojawia się wrażenie suchości w gardle. Ból języka i dziąseł także są możliwe. Nieprzyjemny smak w ustach to kolejny objaw.

Inne symptomy

Grzybica może objawiać się zajadami. To bolesne pęknięcia w kącikach warg. Nieprzyjemny zapach z ust (halitoza) bywa związany z grzybicą. Problemy z przełykaniem mogą wystąpić przy zaawansowanej infekcji.

Rodzaje grzybicy jamy ustnej

Kandydoza jamy ustnej może przyjmować różne formy. Może występować w dwóch postaciach klinicznych. Są to postać ostra i przewlekła. Kandydoza jamy ustnej może być pierwotna lub wtórna. Wyróżnia się kilka rodzajów grzybicy języka i jamy ustnej. Należą do nich kandydoza rzekomobłoniasta i zanikowa. Mogą mieć przebieg ostry lub przewlekły. Kandydoza rozrostowa przewlekła jest rzadsza.

Diagnostyka kandydozy jamy ustnej

Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów. Lekarz przeprowadza badanie kliniczne. Ważny jest też wywiad z pacjentem. Czasem potrzebne jest badanie dodatkowe. Wykonuje się wymaz z jamy ustnej. Materiał wysyła się do badania mikologicznego. Badanie potwierdza obecność grzybów. Pomaga też zidentyfikować konkretny gatunek Candida. W przypadku braku poprawy po leczeniu zaleca się wykonanie wymazu.

Ustalenie planu leczenia powinno opierać się zarówno na badaniu klinicznym i zebranym wywiadzie, jak i wynikach wykonanego badania mikologicznego.

Leczenie grzybicy jamy ustnej

Leczenie ma na celu eliminację grzyba. Należy też usunąć przyczyny infekcji. Terapia zależy od nasilenia objawów. Stosuje się leki miejscowe lub ogólne.

Leki przeciwgrzybicze – miejscowe i ogólne

Preparaty miejscowe stosuje się przy łagodnych infekcjach. Dostępne są w formie płukanek, żeli, tabletek do ssania. Przykłady to nystatyna, mikonazol, chlorheksydyna. Fiolet goryczki bywa stosowany, ale barwi błony. Chlorchinaldol to kolejna opcja miejscowa. Przy cięższych lub nawracających zakażeniach stosuje się leki ogólne. Podaje się je doustnie. Należą do nich flukonazol, itrakonazol, worykonazol. Amfoterycyna B lub kaspofungina stosuje się w trudnych przypadkach.

Rodzaj leczenia	Forma	Przykładowe substancje
Miejscowe	Płukanki, żele, tabletki do ssania	Nystatyna, mikonazol, chlorheksydyna, chlorchinaldol
Ogólne	Tabletki doustne	Flukonazol, itrakonazol, worykonazol

• Stosowanie leków przepisanych przez lekarza jest niezwykle ważne.
• Pleśniawki jamy ustnej można zwykle skutecznie leczyć lekami.

Leczenie przyczynowe

Kluczowe jest usunięcie lub kontrola czynników ryzyka. Należy wyrównać poziom cukru przy cukrzycy. Trzeba zmienić leki, jeśli to one są przyczyną. W przypadku niedoborów należy je uzupełnić. Poprawa dopasowania protez jest niezbędna. Leczenie chorób podstawowych jest ważne dla powodzenia terapii.

• Usunięcie ewentualnych przyczyn grzybicy jamy ustnej jest konieczne.

Domowe sposoby i wsparcie leczenia

Domowe metody mogą wspierać leczenie farmakologiczne. Nie zastąpią jednak wizyty u lekarza. Pomocne mogą być ziołowe płukanki. Mają one działanie antyseptyczne. Zaleca się stosowanie skrobaka do języka. Pomaga on usunąć nalot.

• Zalecane zioła do płukania to szałwia i rumianek.
• Można stosować napary z tymianku czy rozmarynu.
• Roztwór sody oczyszczonej do płukania może pomóc.
• Roztwór wody utlenionej (rozcieńczony) bywa stosowany.
• Użycie naturalnych olejków eterycznych (np. z drzewa herbacianego, rozcieńczonych) do płukania.
• Ograniczenie słodyczy i cukru w diecie jest ważne.
• Wprowadzenie produktów probiotycznych do diety wspiera odbudowę mikroflory.
• Picie większej ilości wody pomaga nawilżyć jamę ustną.

Zapobieganie grzybicy jamy ustnej

Zapobieganie opiera się na dobrych nawykach. Prawidłowa higiena jamy ustnej jest podstawą. Obejmuje regularne szczotkowanie i nitkowanie zębów. Czyszczenie języka skrobakiem jest zalecane. Higiena protez jest równie ważna.

• Utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej.
• Regularne szczotkowanie oraz nitkowanie zębów.
• Stosowanie specjalnych skrobaczek do języka.
• Przestrzeganie zasad higieny osobistej.
• Regularne wizyty stomatologiczne.
• Natychmiastowe leczenie próchnicy.
• Dieta niskowęglowodanowa.
• Unikanie palenia papierosów.
• Kontrolowanie chorób przewlekłych, np. cukrzycy.

Grzybica jamy ustnej u dzieci i dorosłych

Grzybica jamy ustnej dotyka osób w każdym wieku. Jest szczególnie częsta u noworodków i małych dzieci. U nich często występuje jako pleśniawki. Dorośli również są narażeni. Częściej chorują osoby starsze. Predyspozycja u osób starszych sięga 80%. Szczególnie dotyczy to użytkowników protez. Infekcja może dotknąć zarówno dorosłych, jak i dzieci.

Czy grzybica jamy ustnej jest zaraźliwa?

Tak, grzybica jamy ustnej jest zaraźliwa. Przenosi się przez bezpośredni kontakt. Ryzyko zakażenia jest większe dla osób z obniżoną odpornością. Należy unikać używania tych samych sztućców. W przypadku dzieci karmionych piersią zakażenie może przenosić się na brodawki sutkowe. Drozd jamy ustnej u niemowląt wymaga leczenia.

• Unikanie stosowania tych samych sztućców co osoby zdrowe.

Kiedy udać się do lekarza?

Ważne jest, aby nie ignorować symptomów. Biały nalot na języku i suchość w ustach mogą wskazywać na grzybicę. Jeśli objawy nie ustępują po kilku dniach, skonsultuj się z lekarzem. Brak poprawy po domowych sposobach wymaga wizyty u specjalisty. Lekarz zdiagnozuje problem i zaleci odpowiednie leczenie. Specjaliści zajmujący się grzybicą jamy ustnej to stomatolog, periodontolog, czy lekarz rodzinny. W przypadku podejrzenia choroby podstawowej lekarz może zlecić dodatkowe badania.

• W przypadku braku poprawy zaleca się wykonanie wymazu z jamy ustnej.
• Ważne jest, aby nie ignorować tych symptomów i skonsultować się z lekarzem.